Alþingi og Þingvellir
Alþingi var stofnað á Þingvöllum árið 930 og er eitt elsta löggjafarþing heims sem enn starfar. Þingvellir eru helgasti staður íslensku þjóðarinnar – vettvangur stærstu atburða Íslandssögunnar, þjóðgarður frá 1930 og á heimsminjaskrá UNESCO frá 2004.
Stofnun Alþingis
Um 930 var ákveðið að stofna allsherjarþing fyrir allt landið. Úlfljótur var sendur til Noregs til að kynna sér lög og á grundvelli þeirra voru sett Úlfljótslög. Grímur geitskör fór um landið til að finna þingstað og varð Bláskógar, síðar Þingvellir, fyrir valinu. Staðurinn var miðsvæðis fyrir fjölmennustu byggðirnar, þar var nægt vatn, beitiland og eldiviður, og náttúrulegar aðstæður hentuðu vel til þinghalds.
Þinghald á Þingvöllum
Alþingi kom saman í tvær vikur í júní ár hvert. Þingmenn og fylgdarlið þeirra dvöldust í búðum, torfveggjum sem tjaldað var yfir. Rústir um 50 búða eru enn sjáanlegar. Á Lögbergi sagði lögsögumaður upp lögin og þar voru tilkynningar og málflutningur. Alþingi var einnig mikilvæg samkoma: þar hittust menn til að versla, gifta börn sín, skiptast á fréttum og skemmta sér.
Eftir að landið komst undir konung breyttist hlutverk Alþingis og það varð fyrst og fremst dómstóll. Alþingi var síðast haldið á Þingvöllum árið 1798 og lagt niður með konunglegri tilskipun árið 1800. Í stað þess kom Landsyfirréttur í Reykjavík.
Endurreisn og Alþingishúsið
Eftir baráttu Íslendinga var Alþingi endurreist sem ráðgjafarþing með konungsúrskurði 1843 og kom fyrst saman í Reykjavík 1. júlí 1845. Með stjórnarskránni 1874 fékk það löggjafarvald. Alþingishúsið við Austurvöll var tekið í notkun árið 1881. Það var hlaðið úr íslensku grágrýti og teiknað af danska arkitektinum Ferdinand Meldahl. Alþingi starfaði í tveimur deildum til 1991, þegar það var gert að einni málstofu.
Alþingi í dag
| Atriði | Upplýsingar |
|---|---|
| Fjöldi þingmanna | 63 |
| Kjördæmi | 6: Reykjavík norður og suður, Suðvestur, Norðvestur, Norðaustur, Suður |
| Kjörtímabil | 4 ár |
| Kosningaaldur | 18 ár |
| Forseti Alþingis | Kjörinn af þingmönnum |
| Kosningaréttur kvenna | 1915 (fyrst 40 ára og eldri), jafn réttur 1920 |
Alþingi er löggjafarvaldið í þingbundnu lýðveldi. Ríkisstjórnin situr í umboði meirihluta þingsins. Þingfundir eru opnir almenningi og sýndir í beinni útsendingu.
Þingvellir sem þjóðgarður
Þingvellir voru friðlýstir sem „helgistaður allra Íslendinga“ árið 1928 og þjóðgarðurinn var stofnaður árið 1930, á þúsund ára afmæli Alþingis. Þingvellir eru einnig einstakir jarðfræðilega, því þar sést hvernig Norður-Ameríku- og Evrasíuflekinn færast í sundur. Almannagjá, Peningagjá, Öxarárfoss og Þingvallavatn eru meðal helstu kennileita. Þingvellir voru teknir á heimsminjaskrá UNESCO árið 2004.
Stórviðburðir á Þingvöllum
- 930 – Alþingi stofnað.
- 999/1000 – Kristni lögtekin.
- 1874 – Þjóðhátíð í tilefni þúsund ára byggðar; Kristján IX fyrsti konungurinn sem heimsótti landið.
- 1930 – Alþingishátíðin, þúsund ára afmæli Alþingis.
- 17. júní 1944 – Lýðveldið stofnað.
- 1974 – 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar.
- 1994 og 2000 – Hátíðir í tilefni 50 ára lýðveldis og 1000 ára kristni.
Algengar spurningar
Er Alþingi elsta þing í heimi?
Alþingi er eitt elsta þjóðþing heims sem enn starfar, stofnað 930. Tynwald á Mön og Færeyska lögþingið gera einnig tilkall til hárrar aldurs.
Hvað eru margir þingmenn á Alþingi?
Á Alþingi sitja 63 þingmenn sem kjörnir eru úr sex kjördæmum til fjögurra ára.
Hvenær urðu Þingvellir þjóðgarður?
Þingvallaþjóðgarður var stofnaður árið 1930 og tekinn á heimsminjaskrá UNESCO 2004.