Kristnitakan árið 1000

Heiðinn siður

Landnámsmenn voru flestir heiðnir og tilbáðu norræn goð á borð við Óðin, Þór, Frey og Freyju. Goðarnir héldu hof og stóðu fyrir blótum. Margir landnámsmanna af keltneskum uppruna voru hins vegar kristnir, og sumir blendnir í trúnni, eins og Helgi magri sem „trúði á Krist en hét á Þór til sjóferða og harðræða“.

Trúboð og átök

Undir lok 10. aldar sendi Ólafur Tryggvason Noregskonungur trúboða til Íslands. Þangbrandur prestur var harðskeyttur trúboði og vó menn sem ortu um hann níð. Konungur hélt einnig íslenskum mönnum í gíslingu í Noregi til að knýja fram kristnitöku. Á Alþingi sumarið 999 eða 1000 lá við bardaga milli kristinna manna og heiðinna, og hvor fylkingin um sig sagði sig úr lögum við hina.

Undir feldinum

Kristnir menn fólu Halli á Síðu að segja upp lög fyrir sig, en hann samdi við lögsögumanninn, Þorgeir Ljósvetningagoða, sem var heiðinn, um að hann skyldi úrskurða. Þorgeir lagðist undir feld sinn og lá þar í heilan dag og nótt án þess að mæla orð. Þegar hann stóð upp gekk hann að Lögbergi og sagði meðal annars:

„Það mun verða satt, ef vér slítum í sundur lögin, að vér munum slíta og friðinn.“

Úrskurður hans var sá að allir landsmenn skyldu vera kristnir og láta skírast. Heiðnir menn fengu þó að halda nokkrum gömlum siðum um sinn: að blóta á laun, bera út börn og eta hrossakjöt. Þessar undanþágur voru afnumdar fáeinum árum síðar.

Kirkjan byggist upp

Fyrsti íslenski biskupinn, Ísleifur Gissurarson, var vígður árið 1056 og sat í Skálholti. Gissur sonur hans gaf jörðina undir biskupsstól og kom á tíundarlögum 1096–1097. Biskupsstóll var stofnaður á Hólum 1106. Kirkjan varð mikilvæg í menntun og ritmenningu og þar voru skrifuð mörg merkustu handrit landsins.

Siðaskiptin

Lúthersk siðaskipti gengu í garð á Íslandi á árunum 1541–1550, að frumkvæði Danakonungs. Jón Arason, síðasti kaþólski biskupinn á Hólum, barðist gegn þeim en var tekinn höndum og hálshöggvinn í Skálholti ásamt tveimur sonum sínum 7. nóvember 1550. Eftir það varð lúthersk trú ríkjandi og konungur lagði undir sig miklar eignir kirkjunnar. Í dag er Þjóðkirkjan evangelísk-lúthersk og um 55–60% landsmanna tilheyra henni, en hlutfallið hefur lækkað jafnt og þétt.