Lýðveldið Ísland

Hernámið

Hinn 10. maí 1940 hernámu Bretar Ísland til að koma í veg fyrir að Þjóðverjar næðu landinu, eftir að Danmörk hafði verið hernumin mánuði fyrr. Árið 1941 tóku Bandaríkjamenn við vörnum landsins. Um tíma voru hermennirnir um 50 þúsund, eða nær jafnmargir og allir karlmenn landsins. Hernámið hafði gríðarleg áhrif: atvinnuleysi hvarf, peningar streymdu inn og Reykjavík breyttist hratt. Tímabilið er gjarnan kallað „blessað stríðið“, þótt margir íslenskir sjómenn hafi farist vegna stríðsátaka.

Lýðveldisstofnunin 1944

Samkvæmt sambandslögunum frá 1918 mátti segja sambandinu við Danmörku upp eftir 25 ár. Í þjóðaratkvæðagreiðslu 20.–23. maí 1944 var kjörsókn um 98% og yfir 97% kjósenda samþykktu sambandsslitin og nýja lýðveldisstjórnarskrá. Hinn 17. júní 1944, á fæðingardegi Jóns Sigurðssonar, var lýðveldið stofnað á Lögbergi á Þingvöllum. Kristján X Danakonungur sendi heillaóskaskeyti sem vakti mikinn fögnuð.

Forsetar Íslands

Vigdís Finnbogadóttir var fyrsta konan í heiminum sem kjörin var þjóðhöfðingi í lýðræðislegum kosningum. Forsetinn er kjörinn í beinum kosningum til fjögurra ára og hefur aðsetur á Bessastöðum á Álftanesi.

Ísland í alþjóðasamstarfi

• 1946 – aðild að Sameinuðu þjóðunum.
• 1949 – stofnaðili að Atlantshafsbandalaginu (NATO), þrátt fyrir hörð mótmæli á Austurvelli.
• 1951 – varnarsamningur við Bandaríkin; herstöð í Keflavík til 2006.
• 1952 – stofnaðili að Norðurlandaráði.
• 1970 – aðild að Fríverslunarsamtökum Evrópu (EFTA).
• 1994 – aðild að Evrópska efnahagssvæðinu (EES).
• 2001 – aðild að Schengen-samstarfinu.

Frá fátækt til velsældar

Á fyrstu áratugum lýðveldisins var sjávarútvegur undirstaða efnahagslífsins. Síldarævintýrið á 6. og 7. áratugnum færði mikinn auð í þjóðarbúið, en þegar síldin hvarf 1967–1968 tók við kreppa og margir fluttust úr landi. Útfærsla landhelginnar og þorskastríðin tryggðu Íslendingum yfirráð yfir fiskimiðunum. Á 8. og 9. áratugnum var verðbólga mikil, en með þjóðarsáttinni 1990 náðist stöðugleiki.

Bankahrunið og endurreisnin

Eftir einkavæðingu bankanna um aldamótin stækkaði bankakerfið hratt og varð margfalt stærra en landsframleiðslan. Í október 2008 hrundu Glitnir, Landsbankinn og Kaupþing á nokkrum dögum. Geir H. Haarde forsætisráðherra lauk sjónvarpsávarpi sínu með orðunum „Guð blessi Ísland“. Í kjölfarið fylgdu búsáhaldabyltingin, stjórnarskipti, gjaldeyrishöft og Icesave-deilan. Efnahagurinn náði sér á nokkrum árum, meðal annars vegna uppgangs í ferðaþjónustu.