Dýralíf á Íslandi

Villt landspendýr

Heimskautarefurinn, sem Íslendingar kalla oftast tófu eða ref, er eina landspendýrið sem var á Íslandi fyrir landnám. Talið er að hann hafi borist hingað á hafís við lok síðustu ísaldar. Refurinn finnst í tveimur litaafbrigðum: mórauður refur er dökkbrúnn allt árið en hvítur refur skiptir um lit og er hvítur á veturna. Á Hornströndum hefur refurinn verið friðaður síðan 1994 og þar er hann óvenju gæfur. Melrakkasetrið í Súðavík fræðir gesti um ref og refaveiðar.

Önnur villt spendýr hafa borist hingað með mönnum. Hreindýr voru flutt til landsins frá Noregi á árunum 1771–1787 og lifa nú villt á Austurlandi. Minkur slapp úr loðdýrabúum á 20. öld og hefur valdið skaða á fuglalífi. Hagamús, húsamús og brúnrotta fylgdu mönnum einnig til landsins. Stöku sinnum ganga ísbirnir á land eftir að hafa borist með hafís frá Grænlandi.

Hvalir og selir

Í hafinu við Ísland hafa sést yfir tuttugu tegundir hvala. Algengastar eru hrefna, hnúfubakur, hnísa og höfrungar, en einnig sjást steypireyður – stærsta dýr jarðar –, langreyður, búrhvalur og háhyrningar. Hvalaskoðun er stunduð frá Reykjavík, Húsavík, Akureyri, Dalvík, Hauganesi, Ólafsvík og víðar. Húsavík hefur verið nefnd hvalaskoðunarhöfuðborg Evrópu og þar er Hvalasafnið á Húsavík.

Tvær selategundir kæpa við Ísland: landselur og útselur. Aðrar tegundir, svo sem vöðuselur, hringanóri og blöðruselur, sækja hingað frá norðurslóðum. Góðir staðir til selaskoðunar eru Vatnsnes á Norðurlandi vestra, Ytri Tunga á Snæfellsnesi og Jökulsárlón. Selasetur Íslands er á Hvammstanga.

Íslensku húsdýrin

Íslenski hesturinn

Íslenski hesturinn kom til landsins með landnámsmönnum og hefur verið hreinræktaður í yfir þúsund ár. Árið 982 samþykkti Alþingi lög sem bönnuðu innflutning hrossa og í dag má enginn hestur sem fer úr landi snúa aftur. Hesturinn er smár en sterkur, þolgóður og geðgóður. Hann býr yfir fimm gangtegundum: feti, brokki, stökki, tölti og skeiði. Tölt er mjúkt fjórtakta gangtegund sem gerir hestinn einstaklega þægilegan til reiðar. Í heiminum eru yfir 250.000 íslenskir hestar, þar af um helmingur utan Íslands.

Sauðkindin

Íslenska sauðkindin er af norrænu stuttrófukyni og var um aldir undirstaða lífsbjargar í landinu. Hún gaf af sér kjöt, mjólk, ull og skinn. Ull hennar er tvískipt: grófara tog að utan og fínt þel að innan, sem gerir hana einstaklega hlýja. Úr henni eru prjónaðar lopapeysur. Á haustin fara bændur í göngur og smala fé af afréttum og í kjölfarið eru réttir, þar sem fé er dregið í dilka.

Önnur húsdýr

• Íslenski fjárhundurinn er eina upprunalega hundakyn landsins, glaðlyndur smalahundur með hringað skott.
• Íslenska landnámshænan er harðgert og litskrúðugt hænsnakyn sem var nærri útdautt á 20. öld.
• Íslenska geitin, stundum kölluð landnámsgeit, er í útrýmingarhættu og nýtur verndar.
• Íslenska kýrin er sérstakt kyn, oft skjöldótt eða bröndótt, og er ein fárra kúakynja í Evrópu sem ekki hefur verið blandað öðrum.

Fiskar og lífríki hafsins

Hafið umhverfis Ísland er eitt gjöfulasta fiskimið heims. Þar mætast hlýr Atlantshafssjór og kaldur sjór úr norðri og við það myndast mikil frumframleiðsla. Mikilvægustu nytjafiskarnir eru þorskur, ýsa, ufsi, síld, loðna, makríll og kolmunni. Í ám og vötnum eru lax, urriði, bleikja og áll. Þingvallavatn er einstakt að því leyti að þar lifa fjögur afbrigði bleikju sem hafa þróast þar frá lokum ísaldar.