Íslensk matargerð
Íslensk matargerð mótaðist af harðbýlu landi þar sem varðveisla matar skipti sköpum. Súrsun, reyking, þurrkun og söltun voru nauðsynlegar aðferðir til að lifa af veturinn. Í dag byggir íslensk matargerð á hreinum hráefnum – fiski, lambakjöti og mjólkurvörum – og nýtur vaxandi virðingar á alþjóðavettvangi.
Hefðbundnir réttir
| Réttur | Lýsing |
|---|---|
| Kjötsúpa | Súpa úr lambakjöti, rófum, kartöflum, gulrótum og hrísgrjónum |
| Plokkfiskur | Soðinn fiskur stappaður saman við kartöflur, lauk og hvíta sósu |
| Hangikjöt | Reykt lambakjöt, borið fram með uppstúf, kartöflum og grænum baunum |
| Flatkökur | Þunnar rúgkökur bakaðar á eldavélarhellu, oft með hangikjöti |
| Rúgbrauð | Sætt og þétt brauð, stundum bakað í heitum jarðvegi |
| Slátur | Lifrarpylsa og blóðmör úr innmat og blóði sauðfjár |
| Harðfiskur | Vindþurrkaður fiskur, borðaður með smjöri |
| Svið | Sviðnir og soðnir kindahausar |
| Kleinur | Snúið kaffibrauð steikt í feiti |
| Pönnukökur | Þunnar pönnukökur með sykri eða sultu og rjóma |
Skyr
Skyr er mjólkurvara sem hefur fylgt Íslendingum frá landnámi og er getið í fornsögunum. Tæknilega er skyr ostur, gert úr undanrennu með hjálp skyrgerla, en það er borðað eins og jógúrt. Það er próteinríkt og fitusnautt og hefur á síðustu árum orðið vinsælt víða um heim. Hefðbundið var skyr borðað með rjóma og sykri, eða blandað saman við hafragraut í svokallaðan hræring.
Þorramatur
Á þorra, sem hefst á bóndadegi í lok janúar, halda Íslendingar þorrablót og gæða sér á þorramat. Hann samanstendur af gömlum, súrsuðum og kæstum réttum sem minna á mataræði fyrri alda:
- Súrir hrútspungar – súrsaðir í mysu.
- Kæstur hákarl – hákarl sem hefur verið látinn gerjast og hengdur upp til þurrkunar í marga mánuði.
- Sviðasulta – kjöt af sviðahausum í hlaupi.
- Lundabaggi, bringukollar og súr hvalur – súrsaðar kræsingar.
- Hákarl er gjarnan skolaður niður með brennivíni, sem kallað er „svarti dauði“.
Fiskur og sjávarfang
Fiskur hefur alltaf verið undirstaða íslensks mataræðis. Þorskur, ýsa, bleikja og lax eru algengust á borðum. Humar, eða leturhumar, er vinsæll og er Höfn í Hornafirði þekkt fyrir hann. Saltfiskur og siginn fiskur eru hefðbundnir réttir, og á Þorláksmessu, 23. desember, borða margir Íslendingar kæsta skötu – rétt með mjög sterkri lykt.
Íslenska lambakjötið
Íslenska sauðféð gengur frjálst á afréttum á sumrin og nærist á villtum grösum og jurtum. Það gefur kjötinu sérstakt bragð. Lambakjöt er þjóðarréttur í mörgum myndum: sunnudagslæri, kótilettur í raspi, kjötsúpa og hangikjöt.
Pylsur, sælgæti og drykkir
Pylsa með öllu – hráum lauk, steiktum lauk, tómatsósu, sinnepi og remúlaði – er óopinber þjóðarréttur. Bæjarins beztu pylsur í miðborg Reykjavíkur hefur selt pylsur frá 1937. Íslendingar eru einnig þekktir fyrir lakkrís og súkkulaði með lakkrísfyllingu. Um jólin er malti og appelsíni blandað saman í jólaöl. Íslenskt kranavatn er með því hreinasta í heimi og óþarfi er að kaupa vatn á flöskum.
Ný norræn matargerð
Á síðustu árum hafa íslenskir matreiðslumenn vakið athygli fyrir nútímalega nálgun á hefðbundin hráefni. Veitingastaðir hafa hlotið Michelin-stjörnur og íslenskir kokkar hafa náð góðum árangri í alþjóðlegum keppnum eins og Bocuse d'Or. Áhersla er lögð á staðbundin hráefni, villtar jurtir, sjávarfang og sjálfbærni.
Algengar spurningar
Hvað er þorramatur?
Hefðbundinn íslenskur matur sem borðaður er á þorra, einkum súrsaðir og kæstir réttir, t.d. hrútspungar, hákarl og sviðasulta.
Er skyr jógúrt?
Nei, skyr er tæknilega ferskostur, en það er borðað eins og jógúrt.
Er óhætt að drekka kranavatn á Íslandi?
Já, íslenskt kranavatn er hreint og öruggt. Heita vatnið getur haft brennisteinslykt en kalda vatnið er ferskt.