Veðurfar og loftslag
Íslenskt veður er þekkt fyrir að vera óútreiknanlegt. Máltækið „ef þér líkar ekki veðrið, bíddu þá í fimm mínútur“ á vel við. Loftslagið er þó mildara en norðlæg legan gefur til kynna, þökk sé hlýjum hafstraumum.
Hvers vegna er loftslagið svona milt?
Ísland liggur rétt sunnan heimskautsbaugs en loftslagið er mun mildara en víða á sömu breiddargráðu, til dæmis í Síberíu eða norðurhluta Kanada. Ástæðan er Irmingerstraumurinn, grein af Golfstraumnum, sem ber hlýjan sjó að suður- og vesturströndinni. Við norður- og austurströndina gætir hins vegar kaldari strauma frá norðri. Þetta skapar mun á veðurfari milli landshluta: sunnanlands er úrkomusamara og mildara, en norðan- og austanlands eru sumrin oft sólríkari og veturnir kaldari.
Árstíðir á Íslandi
| Árstíð | Mánuðir | Einkenni |
|---|---|---|
| Vetur | nóvember–mars | Skammdegi, snjór og hálka, norðurljós, stormar |
| Vor | apríl–maí | Birtan eykst hratt, farfuglar koma, leysingar |
| Sumar | júní–ágúst | Miðnætursól, bjartar nætur, hálendið opnast |
| Haust | september–október | Haustlitir, réttir, fyrstu norðurljósin |
Að fornu skiptu Íslendingar árinu í tvö misseri, vetur og sumar. Sumardagurinn fyrsti, fyrsti fimmtudagur eftir 18. apríl, er enn almennur frídagur. Fyrsti vetrardagur er laugardagur í lok október.
Miðnætursól og skammdegi
Vegna norðlægrar legu er mikill munur á birtu eftir árstíðum. Í kringum sumarsólstöður, 21. júní, sest sólin aðeins í skamma stund í Reykjavík og verður aldrei aldimmt. Í Grímsey, sem liggur á heimskautsbaugnum, er sól á lofti allan sólarhringinn um sólstöður. Í desember er dagsbirtan hins vegar aðeins um fjórar klukkustundir í Reykjavík og enn skemmri á Vestfjörðum og Norðurlandi, þar sem fjöll skyggja á lágt stadda sólina.
Vindur og veðurofsi
Ísland er eitt vindasamasta land Evrópu. Lægðir ganga yfir landið hver af annarri, einkum á veturna. Sviptivindar undir fjöllum geta verið svo hvassir að bílum er feykt út af veginum. Veðurstofa Íslands gefur út litakóðaðar veðurviðvaranir: gular, appelsínugular og rauðar. Á veturna er brýnt að fylgjast með veðurspá og færð á vegum áður en lagt er af stað.
Veðurmet
- Hæsti hiti: 30,5 °C á Teigarhorni í Berufirði 22. júní 1939.
- Lægsti hiti: −38 °C á Grímsstöðum á Fjöllum og í Möðrudal í janúar 1918, frostaveturinn mikla.
- Mesta sólarhringsúrkoma: yfir 290 mm á Suðausturlandi.
- Mesti vindhraði: hviður yfir 70 m/s hafa mælst á fjallastöðvum.
Loftslagsbreytingar
Hlýnun hefur verið veruleg á Íslandi frá því um 1980. Jöklar hopa, gróður teygir sig ofar í fjallshlíðar og nýjar tegundir, svo sem makríll og ýmis skordýr, hafa numið hér land. Hafið súrnar og breytingar á sjávarhita hafa áhrif á fiskistofna. Ísland hefur sett sér markmið um kolefnishlutleysi fyrir árið 2040. Sjá nánar um hop jökla og orkuskipti.
Algengar spurningar
Hvenær er best að heimsækja Ísland vegna veðurs?
Sumarið, frá júní til ágúst, er hlýjast og bjartast. Á veturna eru meiri líkur á norðurljósum en veður er óstöðugra.
Hversu kalt verður á Íslandi á veturna?
Í Reykjavík er meðalhiti í janúar um 0 °C. Inn til landsins og á Norðurlandi verður mun kaldara, oft −10 °C eða lægra.
Hvar finn ég veðurspá fyrir Ísland?
Veðurstofa Íslands birtir spár og viðvaranir á vedur.is og færð á vegum er birt á umferdin.is.