Hálendið og óbyggðir

Hvað er hálendið?

Hálendið er yfirleitt skilgreint sem landsvæðið ofan við um 400–500 metra hæð yfir sjó, þar sem engin föst byggð er. Á hálendinu eru stærstu jöklar landsins og þar eiga margar stærstu ár landsins upptök sín. Öldum saman voru hálendisleiðirnar fornar þjóðleiðir milli landshluta, og í þjóðsögunum var hálendið heimkynni útilegumanna og trölla.

Helstu áfangastaðir

Landmannalaugar og Fjallabak

Landmannalaugar eru í Friðlandi að Fjallabaki og eru þekktar fyrir litrík líparítfjöll, hraun og heita laug þar sem gott er að baða sig. Laugahraun, Brennisteinsalda og Bláhnúkur eru vinsælar gönguleiðir. Frá Landmannalaugum liggur Laugavegurinn, um 55 km gönguleið suður í Þórsmörk, sem tekur yfirleitt 3–4 daga.

Þórsmörk

Þórsmörk er gróðursæll dalur milli Eyjafjallajökuls, Mýrdalsjökuls og Tindfjallajökuls. Þangað liggur torfær leið yfir óbrúaðar jökulár, og aðeins er fært þangað á sérútbúnum bílum eða í rútum. Frá Þórsmörk liggur Fimmvörðuháls, gönguleið að Skógum þar sem gaus árið 2010.

Askja og Herðubreið

Askja er stór askja í Dyngjufjöllum norðan Vatnajökuls. Eftir gosið 1875 myndaðist Öskjuvatn, næstdýpsta vatn landsins, og gígurinn Víti, þar sem hægt er að baða sig í volgu, mjólkurbláu vatni þegar aðstæður leyfa. Bandarískir geimfarar æfðu sig á svæðinu fyrir tunglferðirnar árin 1965 og 1967. Skammt frá er Herðubreið, oft kölluð drottning íslenskra fjalla.

Kjölur, Hveravellir og Kerlingarfjöll

Kjalvegur (F35) liggur milli Langjökuls og Hofsjökuls og er ein elsta þjóðleið landsins. Hveravellir eru fagurt hverasvæði á Kili, þar sem Fjalla-Eyvindur og Halla eru sögð hafa dvalist. Kerlingarfjöll eru litríkur fjallaklasi með öflugu háhitasvæði, Hveradölum.

Sprengisandur

Sprengisandsleið (F26) liggur milli Hofsjökuls og Vatnajökuls og er lengsta hálendisleiðin. Nafnið er talið vísa til þess að menn sprengdu hestana til að komast sem hraðast yfir hinn gróðurlausa sand. Í þekktu kvæði Gríms Thomsens segir: „Ríðum, ríðum og rekum yfir sandinn.“

F-vegir og akstur á hálendinu

F-vegir eru aðeins færir fjórhjóladrifnum bílum og eru yfirleitt opnaðir í júní eða júlí, eftir snjóalögum. Óheimilt er að aka á þeim á fólksbílum. Vatnsföll geta vaxið hratt á heitum dögum og í rigningu, og oft er best að fara yfir ár snemma morguns.

Vernd hálendisins

Mikil umræða hefur verið um vernd miðhálendisins. Stór hluti þess er þegar innan Vatnajökulsþjóðgarðs og friðlanda, en hugmyndir um hálendisþjóðgarð yfir allt miðhálendið hafa verið ræddar á Alþingi. Ferðamenn eru hvattir til að gista í skálum Ferðafélags Íslands og annarra félaga og ganga vel um viðkvæma náttúruna.