Þjóðgarðar á Íslandi

Yfirlit

Þingvallaþjóðgarður

Þingvellir urðu fyrsti þjóðgarður Íslands árið 1930, á þúsund ára afmæli Alþingis. Þar er einstakt samspil sögu og jarðfræði: annars vegar fornir þingstaðir og búðarústir, hins vegar sigdæld á flekaskilum þar sem sjá má jarðskorpuna gliðna. Þingvallavatn er stærsta náttúrulega stöðuvatn landsins og gjáin Silfra er ein vinsælasta köfunarstöð heims. Gestastofa er á Hakinu ofan Almannagjár. Þingvellir voru teknir á heimsminjaskrá UNESCO árið 2004 sem menningarminjar.

Vatnajökulsþjóðgarður

Vatnajökulsþjóðgarður var stofnaður 7. júní 2008 og er einn stærsti þjóðgarður Evrópu. Hann nær yfir allan Vatnajökul og víðfeðm svæði umhverfis hann, og þar sameinuðust eldri þjóðgarðar í Skaftafelli (frá 1967) og Jökulsárgljúfrum (frá 1973). Árið 2019 var þjóðgarðurinn tekinn á heimsminjaskrá UNESCO vegna einstaks samspils elds og íss.

Helstu svæði þjóðgarðsins: - Skaftafell – Svartifoss, Skaftafellsjökull og gönguleiðir á Kristínartinda. - Jökulsárlón – ísjakar og selir á lóni við rætur Breiðamerkurjökuls. - Jökulsárgljúfur – Dettifoss, Ásbyrgi, Hljóðaklettar og Hólmatungur. - Askja og Holuhraun – eldstöðvar og hraun norðan jökulsins. - Lakagígar – gígaröðin úr Skaftáreldum 1783. - Kverkfjöll – íshellar og háhitasvæði við norðurjaðar jökulsins. - Eldgjá – stærsta eldgjá heims.

Snæfellsjökulsþjóðgarður

Snæfellsjökulsþjóðgarður var stofnaður 28. júní 2001 og er eini þjóðgarður landsins sem nær í sjó fram. Innan hans er Snæfellsjökull, hraun, strandlengja og fornar verstöðvar. Meðal helstu staða eru Djúpalónssandur, Dritvík, Vatnshellir, Saxhóll, Skarðsvík og Öndverðarnes. Gestastofa þjóðgarðsins er á Malarrifi.

Önnur friðlýst svæði

Auk þjóðgarðanna eru yfir 100 friðlýst svæði á Íslandi, svo sem friðlönd, náttúruvætti og fólkvangar. Þekkt dæmi eru:

Umgengni í þjóðgörðum

Í þjóðgörðum gilda sérstakar reglur: haldið ykkur á merktum stígum, tjaldið aðeins á tjaldsvæðum, takið allt rusl með ykkur og raskið hvorki gróðri, jarðminjum né dýralífi. Drónaflug er víða bannað eða háð leyfi. Landverðir eru til taks á sumrin og bjóða upp á fræðslugöngur sem eru opnar öllum.