Jöklar á Íslandi

Stærstu jöklar landsins

Á Íslandi eru um 270 nafngreindir jöklar, en langflestir eru litlir. Fimm stærstu jöklarnir eru hveljöklar sem liggja á hálendinu og hylja fjöll og eldstöðvar.

Flatarmálstölur eru námundaðar og fara lækkandi ár frá ári.

Vatnajökull

Vatnajökull er langstærsti jökull landsins og þekur um 7% af flatarmáli Íslands. Hann er víða 400–600 metra þykkur og mest um 950 metrar. Undir jöklinum eru nokkrar virkar eldstöðvar, meðal annars Grímsvötn, Bárðarbunga og Öræfajökull. Út frá meginjöklinum ganga tugir skriðjökla, svo sem Skeiðarárjökull, Breiðamerkurjökull, Skaftafellsjökull og Dyngjujökull. Vatnajökull er hjarta Vatnajökulsþjóðgarðs sem var tekinn á heimsminjaskrá UNESCO árið 2019.

Jökulsárlón og önnur jökullón

Jökulsárlón við Breiðamerkurjökul er þekktasta jökullón landsins. Það tók að myndast um 1934–1935 þegar jökullinn hopaði og er nú orðið dýpsta stöðuvatn Íslands, yfir 250 metra djúpt. Ísjakar sem brotna af jökulsporðinum fljóta um lónið og berast um stutta á til sjávar, þar sem brimið skolar þeim upp á svartan sandinn – staðurinn er gjarnan kallaður Demantsströndin. Skammt frá er Fjallsárlón, minna en ekki síður tilkomumikið.

Jökulhlaup

Jökulhlaup eru skyndileg flóð sem verða þegar vatn brýst undan jökli. Þau geta orðið vegna eldgosa undir jökli eða þegar jarðhiti bræðir ís og vatn safnast fyrir í lónum, eins og í Grímsvötnum og Skaftárkötlum. Orðið jökulhlaup er alþjóðlegt fræðiheiti og er notað á ensku og öðrum málum. Í jökulhlaupinu mikla á Skeiðarársandi árið 1996 náði rennslið um 45.000 rúmmetrum á sekúndu og brýr á hringveginum sópuðust burt.

Hop jöklanna

Íslenskir jöklar hafa hopað verulega frá lokum 19. aldar, þegar litlu ísöld lauk. Frá árinu 2000 hafa þeir misst um 7–8% af flatarmáli sínu. Jöklafræðingar spá því að verði ekki dregið úr hlýnun muni flestir íslenskir jöklar hverfa að mestu á næstu 100–200 árum. Árið 2014 var Okjökull, á Kaldadal, formlega afskráður sem jökull. Árið 2019 var sett upp minningarskjöldur um hann með bréfi til framtíðarinnar eftir Andra Snæ Magnason.

Jöklaferðir og öryggi

Jöklagöngur og íshellaferðir eru meðal vinsælustu afþreyingar ferðamanna, einkum á Sólheimajökli, Svínafellsjökli og í Vatnajökulsþjóðgarði. Jöklar eru þó hættulegir: þar leynast sprungur, svelgir og veður getur breyst skyndilega. Aldrei skal ganga á jökul án reynds leiðsögumanns og viðeigandi búnaðar, svo sem mannbrodda, ísaxar og línu.