Menntun og skólakerfið
Menntun hefur lengi verið í hávegum höfð á Íslandi. Læsi var almennt útbreitt strax á 18. öld, þegar prestar gengu úr skugga um að börn lærðu að lesa. Í dag er menntakerfið að mestu opinbert og gjaldfrjálst, og um helmingur ungs fólks lýkur háskólanámi.
Saga menntunar
Fyrstu skólarnir á Íslandi voru stofnaðir við biskupsstólana í Skálholti og á Hólum á 11. og 12. öld. Þeir menntuðu presta og lærða menn. Menntaskólinn í Reykjavík rekur sögu sína til Skálholtsskóla og er því elsti skóli landsins. Skólinn var fluttur til Reykjavíkur árið 1786, síðan að Bessastöðum 1805 og aftur til Reykjavíkur 1846, þar sem hann hefur verið síðan í Gamla skóla við Lækjargötu.
Á 18. öld var læsi orðið útbreitt eftir að húsagatilskipunin 1746 gerði prestum skylt að sjá til þess að börn lærðu að lesa. Fræðslulögin 1907 komu á almennri skólaskyldu barna frá 10 til 14 ára. Háskóli Íslands var stofnaður 17. júní 1911, á aldarafmæli Jóns Sigurðssonar.
Skólastigin
| Skólastig | Aldur | Lýsing |
|---|---|---|
| Leikskóli | 1–6 ára | Fyrsta skólastigið; ekki skylda en nær öll börn sækja hann |
| Grunnskóli | 6–16 ára | Skyldunám í tíu ár; 1.–10. bekkur |
| Framhaldsskóli | 16–19 ára | Bóknám til stúdentsprófs eða starfsnám og iðnnám |
| Háskóli | 19 ára og eldri | Bakkalár-, meistara- og doktorsnám |
Í grunnskóla læra nemendur meðal annars íslensku, stærðfræði, ensku, dönsku, náttúrufræði, samfélagsfræði, list- og verkgreinar og íþróttir – þar á meðal sund, sem er skyldugrein. Framhaldsskólar eru ýmist menntaskólar, sem leggja áherslu á bóknám, fjölbrautaskólar eða iðnskólar og verkmenntaskólar.
Háskólar á Íslandi
| Háskóli | Staðsetning | Stofnaður | Áherslur |
|---|---|---|---|
| Háskóli Íslands | Reykjavík | 1911 | Alhliða rannsóknaháskóli, stærstur |
| Háskólinn í Reykjavík | Reykjavík | 1998 | Tækni, viðskipti, lögfræði |
| Háskólinn á Akureyri | Akureyri | 1987 | Heilbrigðisvísindi, sjávarútvegur, fjarnám |
| Listaháskóli Íslands | Reykjavík | 1999 | Listir og hönnun |
| Háskólinn á Bifröst | Borgarfjörður | 1918 (Samvinnuskólinn) | Viðskipti, lögfræði, fjarnám |
| Landbúnaðarháskóli Íslands | Hvanneyri | 1889 (bændaskóli) | Landbúnaður og umhverfi |
| Háskólinn á Hólum | Hólar í Hjaltadal | 1882 (bændaskóli) | Ferðamál, fiskeldi, hestafræði |
Nám erlendis og alþjóðlegt samstarf
Íslendingar hafa löngum sótt nám til útlanda, fyrr á öldum einkum til Kaupmannahafnar. Enn í dag fer stór hluti íslenskra námsmanna utan í framhaldsnám, meðal annars til Norðurlanda, Bretlands, Bandaríkjanna og Þýskalands. Menntasjóður námsmanna veitir námslán. Ísland tekur þátt í Erasmus+ og Nordplus samstarfinu.
Áskoranir
Niðurstöður PISA-kannana hafa á síðustu árum bent til þess að lesskilningur íslenskra nemenda hafi farið dvínandi, og hefur það vakið mikla umræðu um stöðu íslenskunnar og lestrar. Fjölgun nemenda með annað móðurmál en íslensku hefur einnig kallað á aukna áherslu á íslenskukennslu. Á sama tíma er mikið lagt upp úr tæknimenntun, nýsköpun og jöfnum tækifærum til náms um allt land.
Algengar spurningar
Er háskólanám ókeypis á Íslandi?
Í opinberum háskólum eru ekki skólagjöld, en greiða þarf árlegt skráningargjald. Í einkareknum háskólum eru skólagjöld.
Hvenær var Háskóli Íslands stofnaður?
Háskóli Íslands var stofnaður 17. júní 1911.