Fuglalíf á Íslandi

Lundinn

Lundinn (Fratercula arctica) er vinsælasti fugl landsins meðal ferðamanna. Talið er að yfir helmingur allra lunda í heiminum verpi á Íslandi, og mesta lundavarpið er í Vestmannaeyjum. Lundinn kemur að landi í apríl og fer út á haf í ágúst. Hann grefur sér holur í grasbrekkur og ungarnir, sem kallaðir eru pysjur, halda út á sjó síðsumars. Í Vestmannaeyjum er sú hefð að börn bjarga pysjum sem villast inn í bæinn vegna ljósanna og sleppa þeim út á sjó.

Góðir staðir til að sjá lunda eru meðal annars Vestmannaeyjar, Borgarfjörður eystri (Hafnarhólmi), Látrabjarg, Dyrhólaey, Ingólfshöfði og Grímsey. Lundastofninn hefur minnkað á síðustu áratugum, einkum á Suðurlandi, og er hann nú á válista.

Fálkinn og aðrir ránfuglar

Fálkinn var um aldir eftirsóttur útflutningsvara og konungar Evrópu greiddu háar fjárhæðir fyrir íslenska veiðifálka. Fálkinn var í skjaldarmerki Íslands á árunum 1903–1919 og Hin íslenska fálkaorða, æðsta heiðursmerki landsins, er kennd við hann. Fálkinn er alfriðaður. Aðrir ránfuglar eru haförn, stærsti fugl landsins með um 2,5 metra vænghaf, smyrill og brandugla. Haförninn var nærri útdauður um 1960 en stofninn hefur náð sér hægt og nú verpa um 90 pör, flest við Breiðafjörð.

Fuglabjörg

Í fuglabjörgum verpa sjófuglar í þéttum byggðum. Þekktast er Látrabjarg á Vestfjörðum, vestasti oddi Evrópu, sem er um 14 km langt og allt að 441 m hátt. Þar verpa langvía, stuttnefja, álka, rita, fýll og lundi í hundruð þúsunda tali. Önnur fræg björg eru Hornbjarg á Hornströndum, Hælavíkurbjarg og Krýsuvíkurberg. Í Eldey, suðvestur af Reykjanesi, er eitt stærsta súluvarp í heimi.

Mývatn – paradís andanna

Mývatn og Laxá eru eitt mikilvægasta andavarpssvæði í Evrópu. Þar verpa um 15 tegundir anda, fleiri en á nokkrum öðrum stað í álfunni. Húsönd og straumönd verpa hvergi annars staðar í Evrópu svo nokkru nemi. Mýið, sem vatnið dregur nafn sitt af, er undirstaða fæðukeðjunnar. Fuglasafn Sigurgeirs í Mývatnssveit sýnir nær alla íslenska varpfugla.

Farfuglar og vorboðar

• Heiðlóa – vorboðinn ljúfi. Koma hennar í lok mars eða byrjun apríl er ávallt fréttaefni.
• Kría – flýgur lengst allra fugla, frá Suðurskautslandinu til Íslands og aftur, um 70.000 km á ári. Hún ver hreiður sitt af hörku.
• Spói – vellandi söngur spóans er einkennandi hljóð íslenska sumarsins.
• Jaðrakan, stelkur og hrossagaukur – algengir mófuglar í votlendi.
• Himbrimi – stór vatnafugl með draugalegt kall sem lætur engan ósnortinn.

Staðfuglar sem dvelja allt árið eru meðal annars rjúpa, hrafn, snjótittlingur, músarindill og æðarfugl. Rjúpan er vinsæll jólamatur og er veiði hennar stranglega takmörkuð.

Æðarrækt

Æðarfuglinn er sérstakur hluti íslenskrar búsetu. Bændur hlúa að æðarvarpi og tína dúninn úr hreiðrunum eftir að ungarnir eru farnir. Ísland framleiðir stærstan hluta alls æðardúns í heiminum, en dúnninn er notaður í dýrustu sængur sem völ er á.