Íslensk menning
Íslensk menning byggir á aldagömlum arfi fornbókmennta og tungu, en er um leið nútímaleg og alþjóðleg. Lítil þjóð hefur skapað ótrúlega mikið: bókmenntir sem lesnar eru um allan heim, tónlist sem ratar á vinsældalista og kvikmyndir sem vinna til alþjóðlegra verðlauna.
Bókmenntaþjóðin
Íslendingar eru oft kallaðir bókmenntaþjóð. Íslendingasögurnar, Eddukvæðin og Snorra-Edda eru meðal merkustu bókmennta miðalda. Á hverju ári koma út hundruð nýrra bóka, flestar fyrir jólin í svokölluðu jólabókaflóði, og samkvæmt könnunum lesa Íslendingar meira en flestar aðrar þjóðir. Orðatiltækið „að ganga með bók í maganum“ – að allir eigi eftir að skrifa bók – lýsir vel viðhorfinu. Nánar er fjallað um nútímahöfunda á síðunni um bókmenntir.
Nafnahefðin
Íslendingar nota að mestu föðurnöfn (og í vaxandi mæli móðurnöfn) í stað ættarnafna. Sonur Jóns heitir til dæmis Jónsson og dóttir hans Jónsdóttir. Frá 2019 geta þeir sem hafa hlutlausa kynskráningu notað endinguna „-bur“. Símaskránni er raðað eftir fornöfnum, og fólk ávarpar hvert annað með fornafni, jafnvel forsetann. Mannanafnanefnd úrskurðar hvort ný eiginnöfn samræmist íslensku málkerfi.
| Faðir/móðir | Sonur | Dóttir | Kynhlutlaust |
|---|---|---|---|
| Jón | Jónsson | Jónsdóttir | Jónsbur |
| Guðrún | Guðrúnarson | Guðrúnardóttir | Guðrúnarbur |
| Ólafur | Ólafsson | Ólafsdóttir | Ólafsbur |
Listir og hönnun
Íslensk myndlist á sér styttri sögu en bókmenntirnar, en á 20. öld komu fram frumkvöðlar eins og Þórarinn B. Þorláksson, Ásgrímur Jónsson, Jóhannes S. Kjarval og Júlíana Sveinsdóttir. Kjarval er þekktur fyrir stórbrotin hraun- og mosamálverk. Einar Jónsson og Ásmundur Sveinsson voru helstu myndhöggvararnir. Í samtímanum hefur Ólafur Elíasson vakið heimsathygli. Íslensk hönnun, allt frá lopapeysunni til húsgagna og fatnaðar, er einnig vinsæl.
Kvikmyndir og leikhús
Íslensk kvikmyndagerð hefur blómstrað frá stofnun Kvikmyndasjóðs árið 1978. Friðrik Þór Friðriksson var tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir Börn náttúrunnar (1991). Baltasar Kormákur, Dagur Kári, Hlynur Pálmason og Rúnar Rúnarsson eru meðal þekktra leikstjóra. Ísland er einnig vinsæll tökustaður erlendra stórmynda og sjónvarpsþátta. Í Reykjavík eru Þjóðleikhúsið og Borgarleikhúsið og leikfélög starfa víða um land.
Íþróttir
Glíma er þjóðaríþrótt Íslendinga og á rætur allt aftur til landnámsaldar. Handbolti og knattspyrna eru vinsælustu hópíþróttirnar. Karlalandsliðið í handbolta vann silfur á Ólympíuleikunum 2008 og karlalandsliðið í knattspyrnu komst í átta liða úrslit á EM 2016, þar sem liðið sigraði England. Víkingaklappið, „HÚH!“, fór þá um allan heim. Kraftlyftingar og aflraunir eiga sér einnig ríka hefð og Íslendingar hafa margoft hlotið titilinn „sterkasti maður heims“.
Menningarflokkar vefsins
- Íslensk tunga – saga og sérkenni málsins.
- Tónlist – frá rímum til Bjarkar.
- Matargerð – þorramatur, skyr og lambakjöt.
- Hátíðir og hefðir – jólasveinar, þorrablót og 17. júní.
- Þjóðsögur – álfar, tröll og draugar.
Algengar spurningar
Af hverju hafa Íslendingar ekki ættarnöfn?
Íslendingar halda í forna norræna hefð föðurnafna. Ættarnöfn eru til en stofnun nýrra ættarnafna hefur verið takmörkuð með lögum.
Hver er þjóðaríþrótt Íslendinga?
Glíma er þjóðaríþrótt Íslendinga, forn fangbragðaíþrótt.
Allar greinar í flokknum Menning
- Íslendingasögur og fornbókmenntirFróðleikur um Íslendingasögur og fornbókmenntir: Njáls sögu, Egils sögu, Laxdælu, Grettis sögu, Eddukvæði, Snorra-Eddu, Heimskringlu og handritaheimkomuna 1971.
- Íslensk tungaAllt um íslenska tungu: uppruna málsins, stafrófið með þ og ð, beygingar, nýyrðasmíð, málvernd, Dag íslenskrar tungu og stöðu íslenskunnar í stafrænum heimi.
- Íslensk tónlistSaga íslenskrar tónlistar: rímur og tvísöngur, þjóðlög, kórahefð, Sinfóníuhljómsveit Íslands, Björk, Sigur Rós, Of Monsters and Men, Laufey og tónlistarhátíðir.
- Íslensk matargerðFróðleikur um íslenskan mat: hefðbundna rétti eins og hangikjöt, kjötsúpu, plokkfisk, skyr, flatkökur og þorramat, auk nútímamatargerðar og drykkja.
- Hátíðir og hefðirYfirlit yfir íslenskar hátíðir og hefðir: jólasveinana þrettán, Grýlu, þorrablót, bolludag, sprengidag, öskudag, sumardaginn fyrsta, 17. júní og áramót.
- Þjóðsögur, álfar og tröllFróðleikur um íslenskar þjóðsögur: huldufólk og álfa, tröll, drauga, útilegumenn, sæskrímsli, Sæmund fróða, landvættina og þjóðsagnasafn Jóns Árnasonar.
- Íslenskar nútímabókmenntirFróðleikur um íslenskar bókmenntir frá 19. öld til nútímans: Jónas Hallgrímsson, Halldór Laxness, skáld 20. aldar, glæpasöguhöfunda og samtímahöfunda.